26 mal Runde Zyflich

Ongeveer een jaar geleden bedacht ik me dat het leuk zou zijn vogels te gaan tellen rond Zyfflich. Hier zat ik enige tijd over na te denken. Ik wilde iets doen wat ik het hele jaar door zou kunnen volhouden. Dat zou betekenen dat inventariseren - dat eigenlijk alleen maar in het voorjaar kan gebeuren - af zou vallen. Maar wat zou ik dan kunnen doen? Al snel viel de keuze op simpelweg alles tellen, en dat volgens de beproefde PTT methode. Dus op vast plekken elke keer vijf minuten alles tellen. En zo stapte ik op 18 december 2010 op de fiets en fietste een rondje om Zyfflich. Ik koos 11 telpunten uit, waar ik elke keer vijf minuten alle vogels telde. Het liefst zou ik elke week gaan tellen, maar uit praktische overwegingen beperk ik het tot eens per twee weken.  Het 'rondje Zyfflich', zoals we het thuis zijn gaan noemen, was geboren.

Ik heb nu precies een jaar mijn rondjes om Zyfflich gefietst. In totaal nu 26 keer, 1 keer is het niet gelukt mijn telling te doen (in juni vanwege de vakantie naar Estland). Maar voor de rest van het afgelopen jaar telde ik eens in de twee weken.Ik probeer normal gesproken een uur na zonsopgang te beginnen met tellen, maar een enkele keer lukte dat niet, dan telde ik 's avonds. In totaal turfde ik 24.615 vogels bij elkaar, verdeeld over 96 soorten. Twaalf soorten zag ik tijdens maar 1 telling, en maar drie soorten zag ik elke telling (Koolmees, Zwarte Kraai en Vink). Kolganzen telde ik het meest (logisch voor hier): 8514 vogels. Met op de tweede en derde plek respectievelijk Stormmeeuw (3121) en Spreeuw (2094).

Natuurlijk kan je met al de getallen die ik nu bij elkaar geteld heb niet heel erg veel. Ik werk nu al vele jaren in de fundamentele wetenschap en weet wat je met getallen en tellingen kan doen. En, misschien nog veel belangrijker, wat je met getallen niet kan doen. Wat je met deze getallen aan statistiek kan doen? Nou, niet zo heel erg veel, je ziet grove patronen, niet veel meer. Het is duidelijk dat 1 keer per twee weken te weinig is een goed beeld te krijgen van de vogels om Zyfflich. Ik probeer het tellen zo te plannen dat ik tel met redelijk weer (niet te veel regen en wind). Maar dat lukt niet altijd en ik heb er een paar tellingen tussen zitten die gedaan zijn met erg slecht weer. En dat zie je direct aan de aantallen getelde vogels, bij een aantal soorten heeft het weer dan een onevenredige grote invloed. Maar, er zijn ook leuke patronen te herkennen. Soorten die (bijna) elke keer worden geteld geven toch een redelijk beeld van de fluctuaties per seizoen. Hierbij kan je denken aan Zwarte Kraai, Houtduif, Vink en Spreeuw.Ook zijn de plaatjes van bijvoorbeeld zomergasten als Boerenzwaluw, Tjiftjaf of Grasmus erg fraai. En het aantal soorten per telling geeft ook een leuk beeld van het aantal soorten dat je rond Zyfflich kan verwachten. Ik zal de komende tijd wat meer soorten uitwerken en op dit podium wat meer laten zien. Verwacht er niet te veel van, maar dat het unieke data is, dat is zeker! Hieronder een voorbeeld van het gemiddelde aantal soorten per maand voor 2011.

Maar waar het eigenlijk op neerkomt, het is gewoon leuk om te doen. Elke keer is het weer spannend wat je tegen gaat komen en elke keer is het weer leuk de spreadsheet in te vullen. En dan kleine grafiekjes maken, indexen berekenen en wat eenvoudige statistische toetsten te doen. Meer is het niet, en meer hoeft het ook niet te zijn of te worden.

En zondag 18 oktober 2011was ik op de kop af dus 1 jaar aan het tellen. En toen ik thuiskwam hingen er slingers op de oprit en bleek er een mooie tekening op de tuindeur geplakt te zijn. En, ook niet onbelangrijk, de sekt stond klaar. Ik tel maar vrolijk verder en ben nu al nieuwsgierig naar wat ik over een jaar aan festiviteiten mag beleven.

Sehr, sehr viel !

Sinds ongeveer half oktober - het tijdstip dat het hier langzaam begint vol te stromen met ganzen - loopt hier een project om in het Nederlandse en het Duitse deel van de Duffel alle ganzen op dezelfde dag te tellen. Vreemd genoeg gebeurde dat tot nu toe nog niet. In de praktijk werden er vaak op verschillende dagen geteld en dit gaf geen goede en betrouwbaar idee van het aantal ganzen wat hier werkelijk aanwezig is. Als er bijvoorbeeld in Nederland gejaagd werd, dan zaten er in het Duitse deel van de Duffel veel meer ganzen dan normaal. En omgekeerd, als in de Duffel veel verstoring was, dan zaten een deel van de ganzen in Nederland. Daarom zijn SOVON en NABU dit project begonnen. Afgelopen dinsdag was weer een teldag en omdat er niemand beschikbaar was om te helpen met de telling in Duitsland heb ik dit op me genomen.


Samen met Nicole begon ik om ongeveer half 10 in het meest oostelijke deel van het telgebied. Een groot deel van de Duffel is erg onoverzichtelijk (veel heggen) en om alles te kunnen tellen is het dus noodzakelijk bijna alle weggetjes af te rijden. Op deze manier werk je dan heel gestaag het hele gebied door waarbij je zo tegen het einde van de middag gaat eindigen in de buurt van Zyfflich (dat ligt in het meest westelijke deel van de Duffel). Als we nog maar net zijn begonnen blijken er heel veel ganzen aanwezig te zijn, veel meer dan de telling van een week eerder. We komen grote tot zeer grote groepen tegen, wat te denken van een groep van bijna 10.000 Toendrarietganzen op een aantal akkers vlak langs de Rijn bij Emmerich. Alles goed te tellen kost veel tijd en het is zo tegen 14:00 uur als we aankomen bij Kranenburg. Hier zitten de weilanden weer tot de rand aan toe vol met ganzen, nu veel Kolganzen. We tellen de groepen systematisch per weiland en zo blijft de teller uiteindelijk staan op ongeveer 8.000 Kolganzen. Veel andere soorten zitten er hier niet tussen, een enkele Grauwe en Rietgans. Aan het einde van de middag (we hebben dan nog ongeveer anderhalf uur daglicht over) komen we aan in de omgeving van Zyfflich. Hier ook weer heel veel ganzen, in een straal van ongeveer 5 km om het dorp tellen we zo rond de 15.000 Kolganzen!

Het nadeel van ganzen tellen is dat je (door de tijdsdruk) niet echt de tijd hebt de groepen echt heel goed af te zoeken. Ik kan dan ook geen enkele Roodhals- en/of Kleine Rietgans vinden. Wel vinden we nog een vrouwtype Blauwe Kiek en de nodige Grote Zilvers. Maar daar blijft het dan ook bij, er zijn gewoon (in dat opzicht) te veel ganzen.

's Avonds tel ik alle getelde ganzen bij elkaar op en staat er in totaal 62.646 ganzen op het excel-werkblad... Een verbluffend aantal... Over ongeveer anderhalve week moet ik weer tellen. Ben wel heel nieuwsgierig of we dan nog hoger uikomen! Stay tuned!

Hier nog twee filmpjes die een goede indruk geven van een deel van de ganzen vlakbij Zyfflich:

Gänse und Mark

Terwijl er nog steeds bladeren aan de bomen hangen glijden we toch langzaam de winter in. Het is stil aan het worden en het is duidelijk, het 'zwemvliezen-seizoen' is aangebroken. Hier om Zyfflich is het dan allesbehalve stil, het geluid van heel erg veel (hoofdzakelijk) Kolganzen vult dan de lucht. Elke ochtend vliegen duizenden ganzen vanuit de slaapplaatsen in Nederland over ons huis de Duffel in. Regelmatig zitten ze tot vlak voor ons huis en het lukte me al vanuit de woonkamer bijzonderheden als Roodhalsgans en Kleine Rietgans te bespieden. Ook is het me al meerdere malen gelukt halsbanden vanuit de warme woonkamer af te lezen. Maar het allerleukste blijft toch nog steeds om vanaf de fiets de ganzen op te zoeken. Ver hoef je niet te gaan, een klein rondje om Zyfflich is genoeg om weilanden vol met ganzen te zien te krijgen. De komende tijd zal het hier dus regelmatig over ganzen gaan.

Het afgelopen weekend verbleef een goede vriend, Mark Zekhuis, hier. Hij bleef bij ons slapen na de SOVON-dag. 's Avonds hebben we veel bier gedronken en over ons onvoorstelbare mooie werk, politiek, vrouwen & relaties en natuurlijk vogels gesproken. Zondag was een dag om te vogelen. Na uitgeslapen te hebben en warme Duitse broodjes gingen we op pad. Natuurlijk was de hoofdmoot ganzen, ganzen en nog eens ganzen. Heel veel Kollen, een handvol Rieten en dat was het dan wel. Verder nog een Klapekster, een man Blauwe Kiek en in het Reichswald Kruisbekken (en helaas geen Taigaboomkruipers, het lukte de expert [Mark dus] niet er eentje te vinden).

Maar eigenlijk zijn die vogels maar bijzaak op zo'n dag. We zien elkaar niet zo heel erg vaak (eigenlijk veel te weinig) en het is heerlijk dan samen op stap te zijn. Eigenlijk is dat veel belangrijker dan vogels...

Portugal II

Dus Portugal. Twee weken naar het zuiden, niet alleen vanwege de zon maar ook omdat ik nog omkom in vakantie dagen. Ik moest dus een tijdje niet werken om van al die dagen af te komen. Er zijn ergere dingen, klopt.

We verbleven in het zuiden, de Algarve ten oosten van Faro, in een mooi huis vlak aan zee. Vogelen was daar leuk, veel overwinterende soorten zoals Zwartkoppen, Roodborsttapuiten en heel veel Tjiftjaffen en Zwarte Roodstaarten. Dan ook nog overal leuke soorten als Grauwe Gorzen, Kuifleeuweriken, Klapeksters, Rotszwaluwen en  Europese Kanaries. Daarnaast temperaturen van ergens tussen de 20 tot 25 graden. Daarom dus twee mooie weken. Het is altijd een beetje spannend uit Nederland (of Duitsland in mijn geval) weg te gaan, je weet maar nooit wat voor klapper er nog gevonden gaat worden. Maar gelukkig bleef het heel rustig.

Een paar hoogtepunten? In willekeurige volgorde de volgende:

• Grote en Kleine Trappen in Castro Verde. Dit steppengebied is indrukwekkend, vanwege het landschap en ook vanwege de vogeldichtheden. Overal Kuif en Kalanderleeuweriken. Veel (Zuidelijke) Klapeksters, Kieviten en Goudplevieren. De Grote Trappen waren belachelijk eenvoudig te vinden, een kwestie van onder olijfbomen kijken. De vogels eten in deze tijd van het jaar olijven (geen slechte smaak!) en zijn in gebieden met olijfbomen heel makkelijk te vinden. Kleine Trappen zijn algemener maar veel moeilijker te vinden. Uiteindelijk vonden we een groep van ongeveer 65 vogels.
• Zwarte Roodstaarten. Klinkt vreemd, maar bleek toch bijzonder. Overal zitten ze, duizenden moeten er daar overwinteren. Na de Tjiftjaf de meest algemene vogel.
• Grote Jagers. Boven de zee overwinteren er daar tientallen. Zet je scoop ergens neer, kijk van links naar rechts over de zee en je ziet minimaal 7-8 Jagers rondhangen. Had dit totaal niet verwacht en vond het meer dan indrukwekkend.
• De zoutpannen en het inter-getijde gebied vanaf de Spaanse grens tot Faro. Veel stelten, Flamingo’s en bijzonderheden als Dunbekmeeuwen. Makkelijk vogelen, overal paadjes waardoor je heel eenvoudig heel dicht bij de vogels kan komen (die bovendien absoluut niet schuw zijn).
• Gezamenlijk jagen van twee Slechtvalken op een pieper (Gras?) boven zee. Nog niet eerder mogen meemaken, twee Slechtvalken die zo mooi samenwerken, de pieper maakte geen schijn van kans. De enige mogelijkheid die hij zag was zich in zee te laten vallen, om daar in no-time te worden opgevreten door Kleine Mantelmeeuwen. Triest maar zeer fraai.

Het absolute hoogtepunt voor mij was Cape St. Vincent. Dit is het uiterste puntje van zuid-west Portugal (en Europa). We arriveerden hier ’s morgens voor de grote drukte (zo rond half negen) en ik wist eerst niet zo goed wat ik allemaal mocht verwachten. Nou, dat was veel bleek al snel. Nadat ik nog maar heel even had rondgelopen bleek het er te wemelen van de Zwarte Roodstaarten en Roodborsttapuiten. Op de steile kliffen verbleef een Alpenheggenmus (dit is een bekende overwinteringsplek voor deze soort) en  hingen meerdere Blauwe Rotslijsters rond. Boven de vuurtoren zweefden twee Slechtvalken. Daarnaast bleken er Jan van Genten in een constante stroom vanuit het noorden om de kaap naar het oosten te vliegen. Duizenden vlogen er op zeer korte afstand langs. Daartussen keilden heel veel Vale Pijlen met een enkele Kuhls en een fraaie Grote Pijl.Op dit alles kijk je dan vanaf ongeveer 70 m hoog neer. 

Maar dat was nog niet alles, ik zag een groepje zangvogeltjes de oceaan  op vliegen. Eerst dacht ik nog 'wat grappig, waar gaan die nu naar toe?' Maar al snel bleek dat het ene na het andere groepje Putters en Europese Kanaries vrolijk babbelend de zee opvlogen. Ik heb ze niet geteld maar het moeten er honderden zijn geweest (vogels natuurlijk, niet groepjes). Daartussen vlogen steeds kleinere en grotere groepjes Graspiepers, Veld - en Kuifleeuweriken, Vinken, Grauwe Gorzen en zelfs een eenzame Keep. Dat was misschien wel het meest indrukwekkendste; je staat op die hoge klif, aan het einde van de wereld met om je heen alleen maar Oceaan. En realiseert je dan dat al die kleine vogeltjes, zonder ook maar een moment te aarzelen, de vaste wal verlaten en de grote Atlantische Oceaan opvliegen. Vol goede moed, 'alles zal wel goed komen', dat stralen ze uit. Ik heb verschillende groepjes kunnen volgen tot ik ze in de scoop niet meer kon zien, en ze vliegen echt de zee op.  Je realiseert je dat deze dappere vogeltjes minimaal 400 km moeten vliegen voordat ze het vasteland van Marokko bereiken. Als ze dat al ooit bereiken. Met onzag en vol verbazing stond ik ernaar te kijken. En dat terwijl om me heen de toeristen foto's stonden te nemen van de vuurtoren, de kliffen en vooral elkaar. Hadden geen enkele idee (en benul) van wat er om hen heen allemaal afspeelde. 

Het moet toch een vrij normaal fenomeen zijn daar, die trek de Oceaan op. Kan me niet goed voorstellen dat ik getuige ben geweest van een eenmalig verschijnsel. 

Portugal I

Ter geruststelling en om enige mails met vragen te beantwoorden. Nee, ik ben niet gestopt met dit blog en ja, ik ga zeker door met het schrijven van dit blog. De reden dat er al enige tijd niets is verschenen is dat ik op vakantie ben in Portugal. We zitten hier in een mooi huis direct aan de kust in de Algarve. Het weer is goed (20 - 25 graden) en (belangrijker) de vogels ook. Het is natuurlijk qua vogels niet echt de top tijd en het blijft een beetje sprokkelen maar toch loop ik regelmatig tegen leuke soorten en waarnemingen aan.

Donderdag heel laat kom ik weer terug in Duitsland en dan zal ik mijn uiterste best doen zo snel als mogelijk een indruk te geven van mijn indrukken. Want die heb ik meer dan genoeg!

Schachwürger !

Het is maandag zo tegen de middag en ik vermaak me prima op mijn werk. Het is rustig en iedereen doet zijn of haar ding. Ik ben aan het worstelen met een Access query als ik rechts onder op mijn rechterbeeldscherm (heb een linker en een rechter beeldscherm) een bericht zie verschijnen met als titel Langstaartklauwier. Plotseling gaat mijn hartslag een tikje omhoog en voel ik een kriebel langs mijn rug glijden. ‘Het zal toch niet waar zijn’, denk ik. Snel open ik het bericht en het blijkt waar te zijn, een (vermoedelijke) Langstaartklauwier op de Oude Vuilnisbelt bij Den Helder. Voordat ik het bericht helemaal bekeken heb is ergens in mijn hersenen het besluit al genomen: hier moet ik heen. Volgens mij inschattingen is deze vogel de vierde of vijfde voor Europa en is dit echt een mega en harder dan hard. Dit zijn de soorten die je niet mag en moet missen. Voordat ik weg kan moet ik echter nog wel wat dingen regelen, zoals mijn – net gepromoveerde – carpool-vriend afzeggen. Die moet zelf maar kijken hoe hij thuis komt (wat overigens geen enkel probleem opleverde blijkt later). En dan liggen er nog twee pakjes in de auto die ‘unbedingt’ vandaag met de Duitse post wegmoeten. Dat is een groter probleem. Daarvoor moet ik eerst naar Duitsland rijden, en het naar de post brengen. Ik zit een tijdje te twijfelen en te dubben, maar kom tot de conclusie dat er geen andere optie is, ik zal eerst naar Kranenburg moeten. Vreemd genoeg maak ik me hierover niet echt veel zorgen, deze klauwier zal niet verdwijnen van de plek waar hij nu zit, het is net na 12 uur en het zonnig weer met geen wolkje aan de hemel. Het zal dus niet al heel vroeg donker worden en ik verwacht dan ook dat ik tijd genoeg heb via een Duits postagentschap naar de Langstaartklauwier te rijden.

Snel pak ik mijn spullen en kort daarna rij ik de verkeerde kant op. Verder weg van Den Helder en richting Duitsland. Het grote voordeel van overdag deze route te rijden is het feit dat er niet veel verkeer is. Ik ben in no-time de grens over en sta al heel snel bij het agentschap van de Duitse post… dat dicht blijkt te zijn. Daar sta ik dan met mijn twee pakjes! En dat terwijl ik eigenlijk in Den Helder wil en moet zijn. Ik besluit naar het biologisch station te rijden waar mijn lief werkt. Met Daniel – een hardcore Duitse twitcher – regel ik dat hij de pakjes aan het einde van de middag naar de post zal brengen. Hij weet hoe het voelt zo’n megasoort te willen twitchen en wil me dan ook graag helpen.

Dus zo rond half twee kan ik dan eindelijk in de goede richting vertrekken. Volgens Tomtom is het een goede tweeënhalf uur rijden en zal ik rond vier uur kunnen beginnen aan de 800 meter lange wandeling naar de Oude Vuilnisbelt. Het eerste deel tot Alkmaar verloopt voorspoedig, maar daarna begint de ellende. Ik zit achter een hele grote vrachtauto die heel langzaam rijdt. Ik wil zo graag veel sneller vooruitkomen maar dat gaat eenvoudig niet en ik zit me dan ook meer en meer op te winden. Na een voor mijn gevoel eindeloze periode kan ik dan eindelijk afslaan en met een wat hoger tempo via Grote Keeten richting de klauwier rijden. Het is iets voor vieren als ik daar aankom en mijn auto op de grote parkeerplaats kan parkeren. Ik pak mijn spullen en begin met grote stappen aan de 800 meters. Ondertussen kom ik regelmatig collega vogelaars tegen die rustig terug wandelen. ‘Komt goed’ is steevast de boodschap die ik meekrijg. Die 800 meters blijken wel hele lange meters te zijn, voor mijn gevoel is het veel verder. Half rennend leg ik de laatste 100-en meters af en dan kan ik aanschuiven bij de grote groep. Eindelijk ben ik op de plek van de vogel! Ik heb geen scoop bij me en kan gelukkig even bij iemand kijken: bingo! Het is gelukt en langzaam zakt de ergste stress weg.

De vogel is geweldig en het voelt bijzonder ‘m in de ogen te mogen kijken. Het is geen lifer voor me, ik zag deze soort al eerder in India maar het blijft en is meer dan speciaal. De vogel mag dan leuk zijn, de mensen die komen kijken zijn dat ook. Ik kom overal bekenden tegen en het is daar boven op het duin gezellig. De Schaakklauwier (= de vertaalde Duitse naam) laat zich prima bekijken en geeft een mooie show weg. Ergens na vijven besluit ik dat het mooi geweest is en loop ik samen met twee goede bekenden terug naar de parkeerplaats. Regelmatig komen we nog vogelaars tegen die half wandelend en half rennend, voor het echt donker is, de vogel nog proberen te zien te krijgen. Zo iets tegen zessen rij ik weg en kom ik na een ontspannen autoritje tegen achten weer thuis. Eerst koffie en daarna aan de wijn. Een heerlijke, wonderbaarlijke dag is bijna ten einde!

Hans

Het is vrijdagmiddag en de zon schijnt. Er staat niet veel wind en het lijkt alsof alles perfect is. Ik pak mijn spullen, slinger mezelf op de fiets en ga de wijde wereld in. Ik fiets door een sprookjeswereld, kom een prachtige ringtail Blauwe Kiek tegen, zie een verre Visarend vliegen en geniet een tijdje van een grote groep veldleeuweriken en piepers. Het is half oktober en alles is mogelijk. In Engeland zit een Roodkeelnachtegaal en een Scarlet Tanager, in Nederland zit een Blauwstaart mooi te zijn. Alles kan in deze tijd van het jaar, overal. Bij elke melding van Rare Bird Alerts kijk ik hoopvol, zou er een volgende mega gevonden zijn, nu in Nederland?

Alles lijkt perfect en toch is het dat niet. Ik fiets rond en registreer alles op de automatische piloot, het is alsof ik er niet echt bij ben. Het komt door de pijn die ik voel, de pijn omdat Hans ter Haar er niet meer is. Ik kende hem al een hele tijd en heb hem heel goed leren kennen in de zes jaren dat ik in Almere woonde. We kwamen elkaar heel vaak tegen rond de OVP en in oktober ging ik regelmatig mee met 'zijn' Deception Tours. Ook bezochten we bijna elk weekend de Trintelhaven, halverwege de dijk Enkhuizen – Lelystad. Het was altijd een beetje een wedstrijd wie daar het eerste aanwezig was en als eerste de bosjes kon kloppen. Nooit zal ik vergeten hoe we samen bij de Trintelhaven stonden te genieten van de groepjes Kleine Alken die langsvlogen tijdens die beroemde novemberdag in 2005. Als twee kleine jongens stonden we daar, alleen maar te genieten. Zwijgend, woorden waren niet nodig. 

Deze en nog veel meer herinneringen heb ik aan Hans. En nu is hij er niet meer en dat is niet eerlijk. Het is nog niet te bevatten dat ik hem niet meer tegen zal komen. Een klein deeltje van mezelf is verloren gegaan. Dag Hans, rust zacht…